Worldcoin — Sam Altman's poging om universal basic income echt te maken

In juli 2023 lanceerde Worldcoin officieel. Op tientallen locaties wereldwijd — van Brazilië tot Kenia, van Duitsland tot Japan — verschenen chromen, voetbalgrote apparaten. Ze heetten "Orbs". Wie eentje opzocht, legde zijn gezicht voor de Orb, en liet zijn iris scannen. In ruil kreeg hij een unieke digitale identiteit — een "World ID" — plus een startbedrag aan Worldcoin-cryptocurrency.

De visie achter het project was ambitieus zelfs voor Silicon Valley-standaarden. Sam Altman, die op dat moment al wereldberoemd was als CEO van OpenAI, had als medeoprichter van Worldcoin een probleem dat hij anticipatorisch wilde oplossen. AI, die zijn hoofdbedrijf aan het bouwen was, zou volgens hem massale economische ontwrichting veroorzaken. Miljoenen mensen zouden hun werk verliezen aan AI-systemen. Een nieuwe vorm van welvaartsverdeling zou nodig zijn. Universal Basic Income — iedereen een basissalaris, ongeacht werk — was het logische antwoord.

Maar UBI op planetaire schaal vereist één ding dat we niet hebben: een manier om te bewijzen wie mens is en wie niet, en om iedereen uniek te identificeren zonder dubbelingen. Anders kan één persoon duizend accounts aanmaken en meer dan zijn deel pakken. Deze "proof of personhood" is waar Worldcoin volgens Altman unieke waarde biedt — iris-scans zijn uniek per mens, moeilijk te vervalsen.

Zo ontstond het vreemdste project uit de AI-era. Scan je iris, krijg wat cryptocurrency, help bouwen wat misschien de toekomst van welvaartsverdeling moet worden.

Het hoe en wat

Een "Orb" ziet eruit als een metalen voetbal. Wie ervoor gaat staan, laat zijn iris scannen door meerdere sensoren. Die data wordt lokaal verwerkt. Een cryptografische hash — een unieke ID die niet terug te leiden is naar de originele scan — wordt opgeslagen op een blockchain. De originele iris-beelden worden, volgens Worldcoin, verwijderd.

Elke geverifieerde gebruiker krijgt Worldcoin (WLD), de native cryptocurrency van het netwerk. Startbedragen variëren per land, meestal equivalent van €20-50. Er zijn ook periodieke uitbetalingen — kleinere bedragen maandelijks om gebruikers aan het platform te binden.

De Orbs zelf worden onderhouden door lokale "operators" — individuen of organisaties die registratie-sessies verzorgen. Er is een specifieke beloning voor hen per geregistreerde persoon. Dit maakt lokale expansie economisch aantrekkelijk.

De controverses

Niet iedereen is geneigd zijn iris aan een door Silicon Valley gefinancierd project te geven. De controverses waren direct en internationaal.

Privacy-zorgen. Biometrische data — vooral iris, wat uniek en onveranderlijk is — is uitzonderlijk gevoelig. Als Worldcoin's systeem ooit wordt gehackt of compromised, heeft de data permanente waarde voor kwaadaardige actoren. Worldcoin's technische verdediging (de data wordt direct omgezet in een hash) is niet door iedereen geloofd.

Regulatoir verzet. Spanje, Portugal, Kenia, Hong Kong, Duitsland — allemaal hebben ze op verschillende momenten onderzoeken gestart of Worldcoin beperkt. In Kenia werd de operatie tijdelijk opgeschort tijdens het onderzoek. De Europese toezichthouders hebben consistent zorgen geuit over AVG-compliance.

Exploitatie-zorgen. In veel armere landen staan mensen in lange rijen om hun iris te laten scannen voor de uitbetaling. Critici wijzen erop dat dit een vorm van biometrische arbeid is — mensen verkopen een stukje van zichzelf voor geld — op ongelijke voorwaarden. Altman heeft tegenargumenteerd dat mensen zelf kiezen en de uitbetaling waardevol vinden.

Technische zorgen. Wat als de iris-scan-technologie faalt? Wat als er dubbele registraties toch mogelijk zijn? Wat als de centrale infrastructuur niet schaalbaar is naar miljarden mensen? Al deze vragen zijn niet volledig beantwoord.

De onderliggende visie

Weg van de specifieke implementatie: Altman's visie is opvallend consistent en heeft brede betekenis. In interviews heeft hij meermaals gesteld:

• AI zal enorme economische waarde creëren.
• Die waarde zal disproportioneel toevallen aan een kleine groep (AI-bedrijven, hun investeerders, specifieke hoogbetaalde beroepen).
• Zonder actieve herverdeling zal dit tot massive ongelijkheid en maatschappelijke instabiliteit leiden.
• UBI is een werkbaar mechanisme voor herverdeling.
• Voor globale UBI heb je proof-of-personhood nodig.

Deze redenering is niet uniek voor Altman. Economen als Branko Milanović, Daron Acemoğlu en Thomas Piketty hebben vergelijkbare zorgen over AI en ongelijkheid geuit. Filosoof Peter Singer heeft over globale herverdeling gepubliceerd. Politici in verschillende landen (Finland had een UBI-experiment, Stockton Californië ook) hebben ideeën getest.

Wat nieuwer is: de schaal. Altman denkt globaal. Niet "UBI in een stad als experiment", maar "UBI voor elke mens op aarde". Als hij gelijk heeft dat AI-rijkdom enorm en concentrated zal zijn, is globale schaal mogelijk passend.

Hoeveel verdienen Worldcoin-gebruikers?

In 2026 zijn de bedragen bescheiden. Een nieuwe registratie in, bijvoorbeeld, Argentinië levert WLD op met een totale waarde van ongeveer 200 dollar bij registratie, plus maandelijkse uitbetalingen van enkele dollars. In Europa of Noord-Amerika zijn de bedragen vergelijkbaar in euro's — niet genoeg om van te leven, maar wel merkbaar voor specifieke gebruikers.

Voor mensen in landen met lage inkomens is dit substantieel. In Kenia, waar het gemiddelde maandinkomen rond 200 dollar zit, is 200 dollar één keer plus dunne maandelijkse uitbetalingen echt geld. Dat verklaart waarom adoptie in het globale zuiden snel is geweest en in rijkere landen minder urgent voelt.

Dit is geen echte UBI. Het is een kleine proof-of-concept. De bedragen stijgen of dalen met de waarde van WLD-cryptocurrency, die volatiel is. Geen van de uitbetalingen is levensonderhoudend.

Worldcoin zegt dat dit een vroege fase is. Als het project succesvol wordt geadopteerd, als de crypto-economie stabiliseert, en als aanvullende revenue-streams worden ontwikkeld, kunnen uitbetalingen in de toekomst substantieler worden. Dat is een grote "als".

De alternatieven

Worldcoin is niet de enige reactie op AI-ontwrichting-zorgen. Andere ideeën zweven rond:

Publieke UBI-experimenten. Finland's 2017-2018 experiment was beperkt maar gaf interessante data — mensen gebruikten de garantie niet om te stoppen met werken, maar om flexibeler te zijn over welk werk ze aannamen. Stockton's experiment (gefinancierd door Silicon Valley-filantropie) toonde vergelijkbare patronen.

Sectorale programma's. Sommige landen overwegen UBI-achtige uitbetalingen specifiek voor getroffen sectoren — journalisten, content-creators, creatieve beroepen.

Data-dividends. Het idee dat gebruikers betaald zouden moeten worden voor data die AI-bedrijven van hen gebruiken om modellen te trainen. Jaron Lanier heeft dit voorstel uitgewerkt. Technisch uitdagend maar conceptueel aantrekkelijk.

Verhoogde belastingen op AI-bedrijven. Eenvoudigere oplossing: belasten van de winsten van AI-bedrijven en gebruiken voor sociale programma's. Minder innovatief maar bewezen mechanisme.

Elk van deze heeft voor- en nadelen. Worldcoin's specifieke bijdrage is dat het technologisch concreet is — iris-scanning, blockchain-distributie, wereldwijde infrastructuur. De anderen zijn beleidsmatig maar technisch niet even vergevorderd.

Het privacy-paradox

Er zit een opvallend paradox in Worldcoin. Om massaal biometrische data te verzamelen, moet je mensen vertrouwen genoeg hebben dat zij die data leveren. Dat is precies wat privacy-advocates niet willen — dat mensen casual hun iris scannen voor een paar honderd dollar.

Altman's tegenargument: de iris-hash is onomkeerbaar. Het wordt cryptografisch omgezet. De originele beelden worden verwijderd. Privacy is beschermd door technisch ontwerp.

Critici wijzen erop: (1) we moeten dat vertrouwen op het woord van een bedrijf, (2) de definitie van "verwijderd" kan veranderen, (3) zelfs hashes kunnen onder specifieke omstandigheden worden gereverse-engineerd, (4) het creëert precedent voor normalisering van biometrische verzameling.

Het is een klassiek technologie-privacy-dilemma. De technologie kan objectief goed zijn ontworpen. Maar vertrouwen is ook sociaal en institutioneel — en dat vertrouwen is bij een bedrijf met commerciële belangen en Silicon Valley-stijl risico-tolerantie niet automatisch groot.

Wat 2026 uitwijst

Per april 2026 is Worldcoin noch succes noch mislukking. Meer dan 10 miljoen mensen hebben zich geregistreerd — significant maar ver van de miljarden die Altman wil bereiken. WLD-waarde fluctueert. Regulatoire situatie is gemengd — sommige landen toegankelijk, andere beperkt.

Het heeft ook iets onverwachts gedaan: het heeft het UBI-gesprek gemainstreamd. Voor Worldcoin was UBI een academisch onderwerp. Na Worldcoin hebben meer mensen er iets concreets bij voor ogen — een mechanisme, hoe schabbelijk ook, om het te implementeren.

Dat is mogelijk Altman's blijvende bijdrage, los van of Worldcoin zelf succesvol wordt. Hij heeft een abstract debat naar iets tastbaars vertaald. Die lijst van lessen is waarschijnlijk groot — wat werkt, wat niet, waar vertrouwen faalt, waar technologie kan helpen.

De grotere vraag

Terug naar de echte vraag. Als AI daadwerkelijk massale economische ontwrichting veroorzaakt — en in 2026 zijn de tekenen in specifieke sectoren al zichtbaar (zie eerder artikel over banen) — hoe gaat onze samenleving reageren?

Twee scenario's zijn denkbaar.

Reactie-traag. We wachten. De ongelijkheid groeit. Sociale onrust volgt. Politieke polarisatie versterkt. Geleidelijk ontstaan noodoplossingen — tijdelijke uitkeringen, geïmproviseerde retraining-programma's, fiscale aanpassingen. Misschien te laat.

Anticiperend. Beleidsmakers investeren voor de ontwrichting aankomt. UBI-experimenten worden opgeschaald. Belasting-structuren worden aangepast. Onderwijs wordt herijkt voor een AI-wereld.

Het tweede scenario is moeilijker politiek — je overtuigt mensen niet makkelijk om geld uit te geven aan problemen die nog niet volledig zichtbaar zijn. Maar het is strategisch verstandiger.

Worldcoin is in dit licht te lezen als private poging bij het tweede scenario. Niet perfect, niet onbetwist, maar een poging om iets infrastructureel op te zetten voordat de crisis volledig losbarst.

Of dat de juiste benadering is, is open. Wat wel duidelijk is: de vraag die Worldcoin stelt — hoe verdelen we welvaart in een AI-tijdperk — gaat niet weg. Iemand zal ze moeten beantwoorden. En het antwoord zal bepalend zijn voor hoe comfortabel de overgang naar een AI-doordrenkte samenleving zal verlopen.

Altman heeft een specifiek antwoord. Een bescheiden bedrag crypto in ruil voor je iris. Het is een antwoord waar je het niet mee eens hoeft te zijn. Maar het is, in ieder geval, een antwoord. In een tijd waarin de meeste beleidsmakers nog niet eens de vraag stellen, is dat al meer dan niets.